परिसंवाद
सार्थक चेतनाका लागि परिसंवाद

सर्वत्र चर्चा

भिर घरेको राजनीति

म अहिले पूर्वी पहाडको तेह्रथुम जिल्लामा छु । हाम्रो डोल्पातिरका पहाडहरू भन्दा धेरै मलिला र उब्जाउ पहाडहरू घुम्न हिंडेको । अहिले म जुन घरमा बसी रहेको छु यो मेरा मित्र हर्कजीको घर हो । हिजो बेल्का बास बस्न अाई पुगेको । यतातिर हाम्रोको भन्दा बोलिचाली, लुवाई खुवाई बेग्लै ।मलाई अनौठो लाग्यो ।५/६ दिनपछि यो अाठराई भेगमा अाज घाम लागेको अरे । हर्कजी अहिले उ … त्यो तलको स्कुलमा पढाउन गा`का छन् । हर्कको बोजु र म मात्र घरमा छौं । अाँगनमा मुढा अोछ्याएर म पारिलो घाम ताप्दै छु भने बोजु मान्द्रोमा धान सुकाउँदै छन् ।

एकजना युवक मुल बाटो छाडेर अाँगनतिर उक्लिए । बोली पनि हाले – हैन अो बोजु ! के सुकाको मान्द्रोमा ? हैन … तँ पनि अाँखा नदेख्ने भएछस्हाउ भिर घरे ! सुन्तोला सुखाको देखेनास् !बोजुको कुरा सुनेर म तीन छक्क,भिर घरे अक्क नबक्क । निकैबेर पछि भिर घरे दुब्लो अावाज निकालेर बोल्यो – धान सुखाको र`छ सुन्तोलाको धाक । बारीमा सुन्तोलाको बिरुवा पनि देख्दिन, ठूला रुख पनि मासिएछन् । अब सुकाउँछ्यौ सुन्तोला ।ठिक भनिस हाँउ भिर घरे नानी ! यो गाउँबाट हेर्दाहेर्दै दुईटा चिज मासियो । एउटा सुन्तोला अर्को तिमार्को पार्टी नेपाली काङ्ग्रेस । केटारू त भन्दै थ्यो गाँठे “बोजु ! काङ्ग्रेसले जित्दैन भोट रुखमा नहाल” भनेर । पुरानो पार्टी उहिले देखि रुखमा छाप हानेको । मुनले अर्कोतिर छाप हान्न मानेन । फेरि तिमरु मराहरु पनि हाम्रैले जित्छ भनेर चारतारे झण्डा च्यातिने गरि हल्लाउँदै गुटुङटुङ कुदै थ्येउ ।अमिलो मुख लगाउदै भिर घरेले बोजुको कुराको बिट मार्न खोजे – अा बोजु पनि अर्को चुनाप अाउछ नि । त्यो बेला जित हाम्रै हो ।तैंले सिखाउनु पर्दैन । पूर्वको यही अाठराई हो कम्निस्टेहरूको गढ । २०/२५ सालतिर देखिह्वात्तै बढे । अहिले पनि उनार्को संगठन दह्रो छ । यता चुनाप हारे पनि काङ्ग्रेसी भित्री झगडासाम्य भएको छैन रे । अा … भिर घरे छोड्दे राजनीति कुरा । भन के काम्ले अाइस् ?

बाफरे ! बोजु र भिर घरेको राजनीतिको कुरो । हाम्रोतिर त यो खालको कुरा नेताले पनि बुझ्दैन ।भिर घरे भन्दै थ्यो – तल दोकानसम्म गा`को थें हौ बोजु । तिर्खा लागेर पसेको। छनुवा जाँड छ भने एक डबका देऊ । “एक्छिन बस्” भन्दै बोजु घर भित्र पसेपछि भिर घरे मतिर फर्किएर गफिन थाल्यो । उसले पहिलो लम्बरमा स्थानीय समाज र कृषिलाई मिसाएर कुरा ग-यो – तेह्रथुमको माटो उर्वर नै मान्नुपर्छ । यहाँका मान्छे पनि मिहेनती नै थिए । तर, बसाइँ गए । पहिलाको मान्छेरू सकिगो, अहिलेको युवारू ह्यँ परिश्रम गर्न छाडेर अरबतिर गयो । धनीमानी कुमाई, लिम्बू, राई, तामाङ सप्पै सप्पै झापा, विराटनगर, धरान, इटहरी, काठमाडौंतिर गुटुङटुङ झरीगयो नि हौ । यतातिरको सह हुन्छ नि सुब्बेफाब्बे हुने त्यो पनि काचाककुचुक पारेर डाकरमा हालेर लगि पो गए छ । सप्पै उतै गएर ठूलो मान्छेरू भा`छ । प्रधानमन्त्री देखि पिउनसम्म । यता त गाईवस्तु पाल्ने, खेती किसानी गर्ने पनि पो छैन। खेतबारी त डङ्ग्रङङै बाँझै ।बोजुले एक डबका जाँड दिएपछि स्वाँट पार्दै भिर घरेले दोस्रो लम्बरमा राजनीति गफ थाले । ६२/६३ को परिवर्तन पछि सबै जनजातिलेजातैपिच्छे अाअाफ्नै राज्य खोज्यो । तर, त्यो गफ मात्रै र`छ । भोट त सप्पै अाअाफ्नो पार्टीलाई दिदो र`छ ।

इलाममा मेरो दाइ पर्ने चुनापमा उठ्यो । सप्पै जनजातिले भोट उसैलाई दिने भने छ । दजु त मख्ख । दजुको भोट जम्मापाँच सय,यताकान्छी नानी भने १४ लाख चिरिप्प् । त्यो दजुको चुनाप प्रचारमा गुटुटु हिड्नेहरू त मत गनी सकेपछि जित्नेको पक्षमा “यो जित कस्को, हाम्रो” भन्दै उनार्कै झण्डा बोकेर फिलिङलिङ कुदेछ । दजु दुई महिना थलियो । यतातिर सप्पै जिल्लामा सूर्यतिर सोलोलो भोट हालेछ । यता ईवा, सग्राती हाम्रो यिनारू गाउँहरू खार्लापखुर्लुप सोत्तर पारेर भोट त सूर्यले चिरिप्प बनाएछ ।निक्कैबेर पछि बोजु बोलिन – हेर भिर घरे मयाँले घर चल्दैन । धन परेको भन्दा मन परेको प्यारो । उतै मन परो उतै दिए, यता मन पर्दा यतै देलान । तर,जो पनि हाम्रो काङ्ग्रेस सकियो भन्छन् । काङ्ग्रेस कहिल्यै सकिदैन । उखेलेर फ्याँके पनि फ्याँकेकै ठाउँमा उम्रिन्छ । यसका लागि काङ्ग्रेसी मिल्नु पर्छ,मिल्ने ठाउँ छैन ।

बोजु र भिर घरेको राजनीति सुझबुझ पूर्ण वार्तालाप सुनेपछि म बबुरो तीन छक्क अक्क नबक्क । बाफरे पूर्वका माण्ठा । खप्नै नसके पछि मैले बोजुलाई सोधेँ – पश्चिम नेपालका भन्दा पूर्वी नेपालका मानिस जान्ने बुझ्ने र बाठा छन् कसरी होला ? बोजुले मेरो कुरा गलत भएको बताइन् । पूर्वका मान्छे होस्ल्याङ्गे, फुरुक्क पर्ने फुर्के र बडपन देखाउनेखालका हुन्छन् । पश्चिमका गोप्य हुन्छन् , अाफ्नो काम सोझ्याउन सिपालु।बोजुले कसरी यतिका कुरा जानिन् ! मैले बेलुकी हर्कजीसँग सोधेँ । बोजुको श्रीमान बृटिस लाउरे । बोजुलाई लिएर विदेशका थुप्रै मुलुक र स्वदेशका सबै जिल्ला अार्थिक,सामाजिक,भौगोलिक,साँस्कृतिक, राजनितीक अवस्था बुझ्दै हिडेका रहेछन् । अनि यो भेग नै टाठा बाठाले बसोबास गरेको ठाउँ अरे । सबैको जय होस् ।

भिर घरेको राजनीति

भिर घरेको राजनीति

इलाममा मेरो दाइ पर्ने चुनापमा उठ्यो । सप्पै जनजातिले भोट उसैलाई दिने भने छ । दजु त मख्ख । दजुको भोट जम्मापाँच सय,यताकान्छी नानी भने १४ लाख चिरिप्प् । त्यो दजुको चुनाप प्रचारमा गुटुटु हिड्नेहरू त मत गनी सकेपछि जित्नेको पक्षमा “यो जित कस्को, हाम्रो” …
बाँकी पढ्न …

सहनशील कांग्रेस

सहनशील कांग्रेस

राजनीति सारै सजिलो पेशा बनेको छ । अस्ति नै यो भेडी गोठबाट सामल लिन गाम गा`को थें हाम्रो टिमुर्के पनि ओली, प्रचण्ड, लगायतलाई तथानाम गाली गर्दै मञ्चमा उफ्रदै थियो । भन्दै थियो – यिनार्ले राजनीति बुझेकै छैन, राष्ट्र समाप्त हुदैछ । …
बाँकी पढ्न …

१८ औँ एशियाडः नेपालको एक मात्र रजत

१८ औँ एशियाडः नेपालको एक मात्र रजत

१८७ नेपाली खेलाडीले इतिहासकै धेरै २९ खेलमा सहभागिता जनाए पनि केबल नयाँ खेल प्याराग्लाइडिङले रजक पदक दिलाएर पदक खडेरी हुनबाट नेपाललाई बचायो । …
बाँकी पढ्न …

बिम्स्टेकः नेपालका अवसर र चुनौतीहरू

बिम्स्टेकः नेपालका अवसर र चुनौतीहरू

जसरी भारतले ‘पूर्वतिर पनि हेर’ र थाइल्याण्डले ‘पश्चिमतिर पनि फर्क’ को नीति पूरा गर्ने मञ्चका रूपमा बिम्स्टेकलाई लिएका छन्, नेपालले पनि पूर्वतिर फर्कने र फैलने मञ्चका रूपमा नै बिम्स्टेकलाई लिनुपर्छ । तर यो मञ्चको उपयोग गर्दा उत्तरको छिमेकी चीन झस्कने र उसले शङ्का गर्ने खालको …
बाँकी पढ्न …